Tarihleri Nasıl Hesaplıyoruz?

Takvim sitelerinin çoğu tarihleri birbirinden kopyalar; bir hata bir kez girdiğinde yıllarca dolaşır. Biz her tarih türü için kaynağı ve yöntemi açıkça belirtmeyi tercih ettik. Bu sayfa, sitedeki hangi bilginin nereden geldiğini ve ne kadar kesin olduğunu anlatır.

Özet Millî bayramlar kanunla sabittir. Dinî günler Diyanet takvimine dayanır; henüz yayımlanmamış yıllar için astronomik olarak hesaplanır ve tahminî etiketiyle gösterilir. Mevsim ve ay evresi saatleri standart astronomi algoritmalarıyla hesaplanır.

1. Millî bayramlar ve genel tatiller

Yılbaşı, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos ve 29 Ekim 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile belirlenmiştir. Tarihleri her yıl aynıdır; yalnızca haftanın günü değişir. Bu tarihlerde hesaplama yoktur, hata payı yoktur.

28 Ekim öğleden sonra yarım gün tatildir ve sitede ayrı olarak işaretlenir.

2. Dinî bayramlar ve kandiller

Ramazan ve Kurban Bayramı ile kandiller hicrî (kamerî) takvime göre belirlenir. Hicrî yıl miladi yıldan yaklaşık 11 gün kısa olduğu için bu günler her yıl geriye kayar.

Kaynak

Türkiye'de dinî günlerin resmî tarihini Diyanet İşleri Başkanlığı belirler ve genellikle bir–iki yıl öncesinden yayımlar. Diyanet takvimi yayımlanmış yıllar için sitedeki tarihler doğrudan bu takvime dayanır.

Yayımlanmamış yıllar için yöntem

Diyanet takviminin bulunmadığı ileri yıllarda tarihleri kendimiz hesaplıyoruz. Yöntem şöyle:

1. Taban: Umm al-Qura hicrî takvimi taban alınır. Bu takvim astronomik yeni ay hesabına dayanır ve Diyanet takvimiyle büyük ölçüde örtüşür.
2. Çapalama: Diyanet'in açıkladığı ve doğrulanmış bayram tarihleri (1 Şevval ve 10 Zilhicce) hicrî ay zinciri üzerinde sabit nokta olarak işaretlenir.
3. Kısıt çözümü: İki çapa arasındaki aylar, her hicrî ay 29 veya 30 gün olacak şekilde yeniden dağıtılır. Bu kısıt önemlidir: kamerî bir ay astronomik olarak 28 ya da 31 gün olamaz, dolayısıyla böyle bir sonuç veren hesap yanlıştır.

Bu yöntemin bize kattığı şey şu: tek bir tarihi düzelttiğimizde o hicrî ayın tamamı kendiliğinden doğru yere kayıyor, tutarsızlık kalmıyor. Doğruluğu ölçmek için hesabı Diyanet'in yayımladığı yıllara uyguladık; sonuçlar birebir tutuyor.

Ne zaman "tahminî" yazıyor?

Sitede 2026 yılına kadar olan dinî gün tarihleri Diyanet takvimiyle doğrulanmıştır. Bu yıldan sonrası hesaplanmıştır ve her yerde tahminî olarak işaretlenir. Tahminî tarihler Diyanet takvimi açıklandığında en fazla bir gün kayabilir.

Kandiller gece idrak edilir. Sitede belirtilen tarih, kandilin akşamının tarihidir — Diyanet takvimi de bu tarihi verir.

3. Mevsim başlangıçları

Mevsimler takvimde sabit bir güne bağlı değildir; Dünya'nın yörüngesindeki konumuna göre belirlenir. İlkbahar ve sonbahar ekinokslarla, yaz ve kış gündönümleriyle başlar. Bu nedenle yaz kimi yıl 20, kimi yıl 21 Haziran'da başlar.

Tarih ve saatleri Jean Meeus, Astronomical Algorithms (Bölüm 27) yöntemiyle hesaplıyoruz ve Türkiye saatine (UTC+3) çeviriyoruz. Hesap birkaç dakikalık hassasiyettedir; doğruluğu bilinen ekinoks saatleriyle karşılaştırarak doğruladık.

4. Ay evreleri

Yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün tarihleri yine Meeus'un yöntemiyle (Bölüm 49) hesaplanır ve Türkiye saatiyle verilir. Sonuçlar dakika hassasiyetindedir.

Ay'ın Dünya çevresindeki turu ortalama 29,5 gün sürer; hicrî ayların uzunluğu da buradan gelir. Sitedeki hicrî takvim ile ay evreleri bu yüzden birbiriyle tutarlıdır.

Hesaplanan an, evrenin astronomik olarak gerçekleştiği andır. Ay'ın gözle görünümü hava koşullarına ve bulunduğunuz yere göre birkaç saat farklılık gösterebilir.

5. Hafta numaraları

Hafta numaraları ISO 8601 standardına göre hesaplanır — Türkiye'de ve Avrupa'da kullanılan standart budur. İki kuralı vardır: haftalar pazartesi başlar ve yılın ilk haftası, o yılın ilk perşembesini içeren haftadır.

Bu kural nedeniyle 1 Ocak her zaman 1. haftada değildir; bazı yıllar 52, bazıları 53 hafta sürer. Örneğin 2026 yılı 53 hafta sürüyor.

6. Önemli gün ve haftalar

Liste büyük ölçüde Millî Eğitim Bakanlığı'nın "Belirli Gün ve Haftalar" listesine dayanır. Tarihi sabit olmayanlar (Anneler Günü mayısın ikinci pazarı, Babalar Günü haziranın üçüncü pazarı gibi) her yıl için kuralına göre hesaplanır.

Mevlid-i Nebi Haftası hicrî takvime bağlı olduğundan tarihi her yıl değişir; Mevlid Kandili'ni kapsayan hafta olarak hesaplanır. (2017'ye kadar kullanılan "Kutlu Doğum Haftası" bu uygulamayla değiştirilmiştir.)

Hata bulursanız

Bir tarihin yanlış olduğunu düşünüyorsanız bize yazın. Elimizdeki kaynakla karşılaştırıp düzeltiyor, düzeltmeyi güncelleme günlüğüne kaydediyoruz. Veri doğruluğu bu sitenin en çok önem verdiği şey.

Geliştiriciyseniz aynı verilere ücretsiz API üzerinden de erişebilirsiniz; API yanıtlarında tahminî tarihler "tahmini": true alanıyla işaretlidir.